Eerst dit: wat u nooit mengt

• Chloor met azijn of een ander zuur. Hierbij ontstaat bijtend chloorgas. Dat is zeer giftig.
• Chloor met ammonia. Hierbij ontstaan chlooramines, die ogen en luchtwegen irriteren.
• Chloor hoort sowieso niet op meubelstof. Het bleekt, en op gekleurd textiel is die schade blijvend.

Werkt u met een oplosmiddel, zet dan een raam open en werk nooit bij open vuur.

De zes regels die er echt toe doen

1. Handel meteen. Een verse vlek is bijna altijd weg te krijgen, een ingedroogde vaak niet. Dit is verreweg de belangrijkste regel.
2. Dep, wrijf niet. Wrijven werkt de vlek dieper in de vezel, beschadigt de pool en maakt de plek pluizig.
3. Werk van buiten naar binnen. Andersom maakt u de vlek groter.
4. Kijk eerst naar de reinigingscode. Op het label van uw meubel staat W, S, WS of X. Bij S geeft water kringen; bij X mag er niets nats aan te pas komen.
5. Test op een verborgen plek. Onder de zitting of aan de achterkant, en wacht tot het droog is voordat u conclusies trekt.
6. Gebruik zo min mogelijk vocht. Een natte plek droogt op als een kring. Werk met een licht vochtige doek, niet met een natte.

Koud of warm water?

Dit ene onderscheid maakt vaker het verschil dan welk middel dan ook.

Eiwitvlekken altijd koud. Bloed, melk, ei, braaksel. Warmte laat het eiwit stollen en dan zit het vast in de vezel. Dat is onherstelbaar.

Vetvlekken lauw. Warmte maakt vet vloeibaar en dat helpt — maar houd u aan de reinigingscode.

Per vlek

Rode wijn — Direct deppen met keukenpapier, daarna koud water en galzeep. Gebruik géén zout; zie hieronder waarom.

Bloed — Koud water, deppen. Daarna galzeep of koud zoutwater. Nooit warm water: het eiwit stolt.

Koffie en thee — Deppen met koud water, daarna een scheutje azijn in water of galzeep. Zat er melk in, dan is het ook een vetvlek.

Vet, olie en boter — Overtollig wegschrapen. Aardappelmeel of maizena erop, laten intrekken, afzuigen. Absorberen gaat vóór natmaken.

Melk — Koud water, daarna galzeep. Eiwitvlek, dus koud.

Chocolade — Laten opstijven en afschrapen, daarna galzeep met lauw water. Deels vet, deels eiwit.

Fruit en vruchtensap — Koud water, daarna een scheutje azijn in water. Kan verkleuren, dus snel handelen.

Bier — Koud water deppen, daarna water met een scheut azijn. De suikerrest kan later plakken.

Inkt en balpen — Deppen met keukenpapier, daarna spiritus op een wattenstaafje, deppend. Eerst testen: spiritus kan kleur oplossen.

Kauwgom — IJsblokje in een zakje erop, hard laten worden en voorzichtig afbreken. Nooit trekken, dat rekt de vezel op.

Kaarsvet — Laten opstijven en afschrapen. Daarna vloeipapier erop en een strijkijzer op de laagste stand. Nooit direct op synthetisch: dat smelt.

Lippenstift en make-up — Niet wrijven. Galzeep, of een licht vochtige microvezeldoek. Vaak vet plus kleurstof, dus twee stappen.

Urine van een huisdier — Zo veel mogelijk opnemen. Water met azijn tegen de geur, daarna een enzymreiniger. Enzym breekt de geurstof af; azijn maskeert alleen.

Braaksel — Vast materiaal verwijderen, daarna koud water en galzeep. Eiwitvlek, dus koud.

Gras — Niet natmaken. Spiritus deppend, daarna galzeep. Water zet het groen juist vast.

Roest — Niet natmaken. Citroensap, kort laten inwerken, uitdeppen. Niet op wol of zijde.

Schimmel — Droog uitborstelen, buiten. Daarna water met azijn. Los eerst de oorzaak van het vocht op.

Nagellak — Niets doen en professioneel laten behandelen. Aceton lost veel synthetische vezels op.

De trucs van oma: wat werkt en wat niet

Veel huismiddelen werken uitstekend, en daar zit goede scheikunde achter. Andere zijn hardnekkige fabeltjes die de vlek juist erger maken.

Dit werkt, en dit is waarom

• Galzeep. De klassieker, en terecht. Ossengal is een emulgator: het maakt vet en eiwit mengbaar met water, zodat het meegespoeld kan worden. Het meest universele middel dat u in huis kunt hebben.
• Koud water bij bloed. Eiwit stolt bij warmte. Koud houden betekent dat het oplosbaar blijft.
• Aardappelmeel of maizena bij vet. Poeder trekt het vet uit de vezel vóórdat u met vocht begint. Ruim strooien, een half uur laten liggen, afzuigen.
• Azijn. Een zwak zuur dat vet losmaakt en kalk oplost. Verdund gebruiken — en nooit samen met chloor.
• IJs bij kauwgom. Kou maakt kauwgom bros, zodat hij breekt in plaats van uitrekt.
• Citroensap bij roest. Het zuur bindt het ijzer. Niet gebruiken op wol of zijde.

Dit werkt niet, of maakt het erger

• Zout op rode wijn. De bekendste truc van allemaal, en op meubelstof een slecht idee. Er blijft altijd zout achter, en zout trekt vocht aan. De plek blijft daardoor vochtig en wordt juist sneller vuil. Op een tafelkleed dat daarna de was in gaat is het onschuldig; op een bank niet.
• Soda op wol of zijde. Soda is sterk basisch en tast eiwitvezels aan. Wol en zijde worden er dof en bros van. Op katoen kan het, op dierlijke vezels nooit. Daarom is wolwasmiddel ook neutraal.
• Warm water bij bloed of melk. Zet de vlek definitief vast.
• Wrijven met een borstel. Beschadigt de pool en laat een blijvend pluizige plek achter.
• Haarlak op inkt. Werkte toen haarlak veel alcohol bevatte. Moderne haarlak bestaat vooral uit kunsthars — daarmee plakt u de vlek juist vast.
• Scheerschuim op alles. Soms bruikbaar op tapijt, maar op meubelstof laat het een zeepresidu achter dat vuil aantrekt.

Wanneer u moet stoppen

Zelf doorgaan kost soms meer dan het oplevert. Bel een professionele reiniger:

• Bij reinigingscode S of X op het label.
• Bij zijde, wol velours en antiek textiel.
• Bij nagellak, verf, lijm en sterke kleurstoffen.
• Als de vlek al is ingedroogd en uw eerste poging niet hielp. Elke volgende poging beschadigt de stof verder.
• Bij een vlek op een zichtbare plek van een duur meubel. De rekening van een reiniger is altijd lager dan die van nieuwe bekleding.

Over deze tabel

In vlekkenwijzers van voor 2000 staan nog oplosmiddelen die inmiddels verboden zijn: trichloorethyleen ("tri") is sinds april 2016 in de EU verboden voor consumenten, en tetrachloorkoolstof al eerder. Komt u ze tegen in oud materiaal, sla ze dan over.

Deze tabel is samengesteld door Habitare Opleidingen en komt uit onze cursus Productkennis textiel, waarin vezels, weefsels, slijtvastheid en onderhoud uitgebreid aan bod komen.